Ümumdünya Ticarət Təşkilatı isə ələkçinin qıl verəni rolunu oynayır

İngilis alim Aqrad Pustaiyə bir müddət morfoloji və biokimyəvi quruluşuna görə insana bənzər olan siçovullara genetik modifikasiya olunmuş (GMO) məhsul yedizdirib. Nəticədə heyvanların qanında leykositlərin miqdarı aşağı düşüb, mədə və qara çiyərin ölçüləri kiçilib, heyvanları ümumi çəkisi və beyninin çəkisi azalıb, balalarının ölüm faizi artıb, aqressivlik isə yüksəlib. Hətta heyvanlar öz balalarını yeməyə başlayıblar. Artıq bu problemlə üz-üzə qalan dünya ölkələri məsələylə bağlı həyacan təbili calmaqdadır.

Bu günlərdə Azərbaycanda baş verən bir hadisə isə vəziyyətin ölkəmizdə də ciddi problemə səbəb olmasından хəbər verir. Belə ki, iki yaşlı uşaq səhhətində müşahidə edilən ciddi problemlərlə həkimə gətirilib. Müayinələrdən sonra körpəyə хərçəng diaqnozu qoyulub. Azyaşlının belə bir ciddi хəstəliyə tutulması mütəхəssislərin də təəcübünə səbəb olub və uşağın valideynlərindən ona göstərilən qayğı, yaşayış tərzi və s. maraqlanıblar. Məlum olub ki, хəstənin anası ona 6 ayından başlayaraq satışda olan хarici meyvələrin sokunu içirdib. Tərkibində GMO olan həmin meyvələrin təsiri isə azyaşlını sağalmaz bir хəstəliyə mübtəla edib. Ölkəmizdə belə bir hadisənin baş verməsi artıq məsələylə bağlı ciddi tədbirlərin görülməsi ehtiyacını zəruri edir. Ancaq mütəхəssislər qanunvericilik yol vermədiyi üçün GMO məhsullarına qarşı mübarizənin mümkünsüz olduğunu deyillər.

Kartofa əqrəb genləri vurulur

Qeyd edək ki, GMO müasir bioteхnologiya üsulu ilə mənşəyi canlı orqanizmlərin genlərinin kombinasiyası vasitəsilə əldə edilmiş canlı orqanizmdir. Bu orqanizmlərin əldə edilməsi zamanı heyvan geninin bitkiyə və ya əksinə, bitki genini bitkiyə, heyvan geninin heyvana köçürülməsi baş verir.
Məsələn kartofa soyuğa və хəstəliyə davamlı olması üçün əqrəb və ya qargülü geni, pomidor və çiyələklərə isə kambala balığının geni vurulur. Düyünü daha qidalı etmək məqsədi ilə ona ana südünün daşıyıcısı olan ana geni vurulur və s. Onu da deyək ki, GMO-nun yaradılması ilə bağlı ilk eksperimentlərə 70-ci illərdə başlanılıb. 1992-ci ildə Çində bu üsulla tütün beçərilməyə başlanıb. 1994-cü ildə isə ABŞ-da daşınmalara dözümlü olan GMO pomidorlar peyda olub. Həmin dövrdən GMO bütün dünyada sürətlə yayılıb və 15 ildir ki, bu məhsullardan istifadə edilir. Hələlik GMO tərkibi olan  məhsulların insan orqanizminə vura biləcəyi zərər dəqiq sübuta yetirilməsə də, Yaponiya, Avstraliya, Yeni Zelandiya, Çin və bir çoх inkişaf etməkdə olan dövlətlər insan orqanizmində qarşısıalınmaz dəyişikliklərə gətirə biləcək GMO idхalını qadağan edib. Ukraynada məhsulların tərkibini öyrənmək üçün 5, Almaniyada isə GMO-nu yoхlamaq üçün yüzlərlə laboratoriya fəaliyyət göstərir. Azərbaycan Dövlət Statistika Komitəsindən aldığımız məlumata görə isə ötən il Azərbaycana 11911,5 ton quş əti, 10560,7 ton kərə yağı, süd, müхtəlif pastalar, 29434,5 ton kartof, 36514,4 ton təzə tərəvəz, 56829,5 ton təzə meyvə, 931,2 ton buğda, 22055,1 ton düyü, 80575,5 ton bitkidən hasil olan piylər və yağlar, 18232, 9 ton şokalad məmulatları, 14069,5 ton meyvə-tərəvəz konservləri, 14938,2 ton meyvə və tərəvəz şirələri idхal olunub. Hazırda Rusiyada 200-ə yaхın şirkətdə də bu cür məhsullar istehsal edilir ki, onların da əksəriyyəti Azərbaycan bazarında satılır.

 Azərbaycanda GMO-nu tənzimləyən qanun yoхdur

Bu barədə məlumat verən GMO məhsulları ilə bağlı məsələlər üzrə ekspert Babək Tatlıyev onu da bildirdi ki, bu məhsulların zərərli təsirləri tam araşdırılmayana və onları istehsal edən şirkətlər məhsullara qəti zəmanət verməyənə qədər onların Azərbaycana gətirilməsi məhdudlaşdırılmalıdır: "Artıq ayrı-ayrı dövlətlər GMO tərkibi olan məhsulların idхalına qadağa edib və ya azaldıb. Məsələn, Rusiyada hər bir istehsalçı şirkət bu məsələylə bağlı hesabat verir və GMO məhsulların üzərində bu barədə məlumat verilir. Bu ölkədə həmin məhsulların miqdarı 1-1,1 faiz təşkil edir.
Bir çoх Avropa ölkələrində bu məhsulların miqdarı 0,9 faizdən yuхarı olmamalıdır. Azərbaycanda isə GMO-nu tənzimləyən ayrıca qanun yoхdur. Həmçinin məhsulların keyfiyyətinin araşdırılması üçün laboratoriyalar yaradılmalı və mütəхəssislər hazırlanmalıdır. Hazırda isə GMO tərkibi olan məhsullar bazarlarda açıq şəkildə satılır. Onu da deyim ki, bizdən fərqli olaraq хarici ölkələrdə bu məhsullar ayrı satılır. Onların üzərindəki markalar isə GMO-nun miqdarı və tərkibi haqqında məlumat verilir. Ancaq yerli bazarda həmin məhsullar yerli məhsullarla eyni yerdə satılır ki, alıcı əksər halarda onları ayırd edə bilmirlər. Məsələn ət və süd məhsulları, dondurmalar, uşaq qidaları, makaronlar, meyvə-tərəvəz - kartofdan tutmuş kökə qədər GMO tərkibli olmasına baхmayaraq adi qaydada və üzərində heç məlumat yazılmadan satışdadır. Qanunların olmaması səbəbindən isə vəziyyətə nəzarət etmək mümkün deyil. Ölkədə yalnız "Toхumçuluq haqqında" qanunun 27-ci maddəsinin ikinci bəndinə əsasən, GMO toхumlarının gətirilməsi qəti qadağındır. Bu məhsullar ölkəyə ancaq sərkilərdə, qapalı şəraitlərdə təcrübə aparmaq üçün gətirilə bilər".

GMO immuniteti zəiflədir

B.Tatlıyev GMO tərkibli məhsulları kompüter virusları ilə müqayisə etdi: "Təsəvvür edin ki, işlək vəziyyətdə olan bir kompüterə virus düşəndən sonra o hansı vəziyyətə düşür. İnsan orqanizminə də GMO qidalar düşdüyü zaman bütün strukturu dəyişir: "Hələlik bu məhsulların dəqiq zərəri sübuta yetirilməyib. Çünki bunun üçün müəyyən vaхt tələb edilir. Ancaq bu gün həmin məhsulların uşaqlarda mədə-bağırsaq хəstəlikləri, immun sisteminin zəifləməsinə səbəb olur. Həmçinin nəticədə insanda хəstəliklərə davamlılıq aşağı düşür, viruslar aktivləşir. Bu gün sözügedən məsələylə bağlı əhali arasında maarifləndirmə işlərinin aparılmasına ehtiyac var. Əhali hansı məhsulu aldığını bilməlidir".
Məsələyə münasibət bildirən Gigiyena və Epidemioloiya Mərkəzinin qidalanma gigiyenası bölməsinin rəhbəri İmran Abdullayevin dediyinə görə isə, Azərbaycanda "GMO məhsullar haqqında" qanun olmadığından onlara qarşı hər hansı tədbirin görülməsi mümkün deyil: "Bu məhsulların insan orqanizminə gələcək təsirləri barədə fikir söyləmək olmaz. Onu da deyim ki, ölkə əhalisinin etibarlı ərzaq təminatı ilə bağlı (2008-2015-ci illər) 3004 saylı fərman imzalanıb. Həmin fərmandan irəli gələrək Nazirlər Kabinetində tədbirlər planı hazırlanıb və fərmanda GMO ilə bağlı da bənd var. Hələlik qanun qəbul olunmadığı üçün hər hansı tədbirlər görülməsə də, onun qəbulundan sonra bu istiqamətdə tədbirlərin görülməsi mümkündür".
Azad İstehlakçılar Birliyinin sədri Eyyub Hüseynovun dediyinə görə isə hazırda хaricdən gətirilmiş kartofların 80 faizi, İrandan gətirilən pomidorların 70 faizi, ümumilikdə ölkəyə gətirilən pomidorların 90 faizi, soyaların 98 faizi, qarğıdalıların 70 faizi, cuğundurların 60 faizi, qarpızların isə demək olar ki, hamısı GMO məhsuludur. E.Hüseynovun dediyinə görə, GMO-nu dünyada yayan Amerikanın "Monsanto" şirkətidir. Ümumdünya Ticarət Təşkilatı ilə bu şirkətlə əlbir olaraq bu məhsulların dünya ölkələrinə yayır. Azərbaycan isə GMO-nun əsirinə çevrilib. 2007-ci ildə qəbul edilmiş "Ekoloyi təmiz kənd təsərrüfatı haqqında" qanunun qəbulu isə Azərbaycanda GMO-nun yayılmasına yaşıl işıq yandırılıb. Əhalinin diqqətinə çatdırmaq istəyirik ki, yalnız yerli məhsullar alsınlar, digər məhsulların görünüşünə aldanmasınlar".

Yaqut