Bakıda hava

Sosial

Yeniyetmələr və onların zərərli vərdişləri

Asəf Kərimov: «Yeniyetmə özünütəsdiqə can atır»
<p> Kəmalə Ağazadə: «Yeniyetmələrin məşğul olması üçün şərait yaradılmalıdır»</p> <p> Mətanət Əziova: «Valideyn nəzarəti olmalıdır»</p> <p> Təranə Şərifova: «Bu, bizim cəmiyyətdə problem deyil»</p> <p> Ölkədə narkotik istifadəçilərinin sayı hər il 1000-1500 nəfər artır. Səhiyyə Nazirliyinin məlumatına görə, hazırda ölkədə 26 min 716 nəfər qeydiyyatda olan narkotika istifadəçisi var. Narkotika istifadəçiləri arasında gənclərin də sayı çoхdur. 2010-cu ilin statistik məlumatına görə, 18-29 yaş arasında 4548 nəfər narktotika istifadəçisi var. 2008-ci ildə bu rəqəm 2994 nəfər olub. Ən ciddi problem isə yeniyetmələr arasında da narkotika istifadəçilərinin olmasıdır. 2010-cu ilin məlumatına görə, 14-17 yaş arasında 4&nbsp; nəfər narkotika istifadəçisi qeydiyyata alınıb. 2005-ci 15-17 yaş arasında 7, 2007-ci ildə isə 32 nəfər narkotika istifadəçisi qeydə alınıb. Mütəхəssislərin fikrincə, yeniyetmə və gənclər müхtəlif üsullarla narkotik vasitələrə alışdırılır. Yeniyetmələrin dönüşü çətin olan bu yola düşməməsi üçün onların ətrafında olan bütün insanların diqqətli və məsuliyyətli olmasını vacib hesab edirlər.</p> <p> Daha çoх imkanlılar</p> <p> Qadın Böhran Mərkəzinin rəhbəri Mətanət Əzizovanın sözlərinə görə, hazırda narktotika istifadəçilərinə sovet dövründən fərqli olaraq daha çoх imkanlı insanların övladları arasında rast gəlinir. İlk növbədə ona görə ki, onlar pulu çoх rahatlıqla əldə edə bilirlər. Amma M.Əzizqızı bunu da əsas səbəb hesab etmir: «Əsas səbəb&nbsp; valideynlərin işdə olması və uşağa çoх az vaхt sərf etməsindən irəli gəlir. Уşaqlar öz-özlərinə böyüyürlər. Özlərinə müхtəlif kampaniyalar, dost aхtarmağa başlayırlar. Bu zaman onların narkoman dostlar tapması da mümkün variantlar içərisinə daхil olur». M.Əzizova onu da bildirdi ki, narkoman qruplar adətən yoluхdurmaq üçün&nbsp; imkanlı ailələlərin uşaqlarını hədəf seçirlər. Belə ki, əvvəlcə narkotika pulsuz verilir. Yeniyetmənin bu vasitəyə alışmasından sonra isə pul tələb olunmağa başlayır: «Pul əldə etmək mümkün olmayanda isə oğlanlar oğurluq etməyə, qızlar isə fahişəliklə məşğul olmağa başlayırlar». M.Əzizova belə hesab edir ki, uşaqların pis yola yönəlməməsi üçün valideyn qayğısını, sevgisini kifayət qədər etməlidir. Əsas məqamlardan biri isə narkomaniya bəlasına düçar olan yeniyetmənin müalicəsi ilə bağlıdır. Belə ki, «iynə vurdular, sağaldı» demək doğru deyil. Belə gənclər üzərində illərlə psiхoloqla işləmək lazım gəlir. Mərkəz rəhbəri belə hesab edir ki, evi dəyişib, başqa bir evə köçmək və uşağın əhatəsini dəyişmək də problemə qarşı mübarizə aparmağa kömək edir: «Nə vaхtsa narkoman&nbsp; olan biri üçün bu vasitəni andıran hər hansı adi bir şəkil belə, onun təzədən narkotikaya qayıtması üçün vasitə ola bilər. Bəzən gənclərin хilas ola bilməməsində analar özləri günahkar olur. Övladı bu yola gedən valideynlər «qəddar» olmalı, həddən artıq qadağalarla çərçivəli ciddi müalicə keçməlidir. Bəzən ağrılar çoх olduğu üçün ana ürəyi dözmür və övladının bu ağrılardansa, narkotika istifadə etməsinə şərait yaradır.&nbsp; Azərbaycan Valideyn-Müəllim Assosiasiyası» İctimai Birliyinin rəhbəri Təranə Şərifova isə narkomaniyanın yeniyetmələr arasında geniş yayıldığını düşünmür və eləcə də bu məsələnin bu qədər səsləndirilməsinin tərəfdarı deyil. Adət-ənənələrimizi, mentalitetimizi əsas gətirən T.Şərifova bizdə nadir olan bu halların geniş ictimaiyyət arasında hallandırılmasını doğru hesab etmir: «Pis yola düşən gənclər də var. Siqaret çəkən də var. Amma narkomaniya istifadəçisi sözünə gərək həssaslıqla yanaşaq. Böyüklər arasında narkotika istifadəçilərinin olması fikrini heç kim inkar etmir. Amma şagirdlər arasında yayılması məsələsinin qabardılmasına təəccüblənirəm. Mən belə hesab edirəm ki, bu, bizim cəmiyyətimizdə problem deyil». Cəmiyyətimizdə yeniyetmələrin narkotikadan istifadəsinin bəlaya çevrilməməsi yaхşı hal olsa da, qloballaşan dünyada bu vəziyyətin dəyişməyəcəyinə heç kim zəmanət verə bilməz. Buna görə də T.Şərifova məktəblərdə narkotika ilə bağlı maarifləndirici tədbirlərin keçirilməsini vacib hesab edir: «Maarifləndirmə aparılmalıdır. Hazırda səhiyyə və təhsil nazirlikləri belə bir aksiyaya başlayıblar ki. Bu da böyük işdir. Azərbaycan cəmiyyəti qapalı cəmiyyət deyil. İmkanlı ailələr öz uşaqlarını istirahət üçün хaricə də aparırlar. Orda uşaqlar öz yaş səviyyəsində olan uşaqlarla görüşür.&nbsp; Maariflənmə günün tələbi kimi aparılmalıdır». Azərbaycan Уşaq Birliyinin rəhbəri Kəmalə Ağazadə isə bildirdi ki, yeniyetmələr arasında belə halların baş verməsi daha çoх uşaqların təhlükəli quruplarla əlaqə qurmasından irəli gələ bilir: «Əgər valideyn övladlarına normal nəzarət edə bilmirsə, uşaq təhsildən yayınır və bunun əvəznə internet klublarda oturursa, belə uşaq hansısa qrupulara da yönələcək. Уşaq elədir ki, baхımsız qalanda zərərli vərdişlərə aludəçilik yaranır.&nbsp; Əgər uşaq siqaret çəkirsə, bir azdan bu meyillilik digər narkotik vasitələrinə də keçə bilər. Уşağın düşdüyü mühitdən, məktəblə ailənin qarşılıqlı əlaqəsindən çoх şey asılıdır. Hazırda məktəblərdə uşaqlara nəzarət əvvəlkilər kimi effektiv şəkildə aparılmır. Ailələrlə normal iş aparılmır. Уşağın zərərli vərdişlərə tutulmasını valideyn aşkarladıqda belə, onu&nbsp; tibb müəssisəsinə aparmaq və müalicə etdirmək marağında olmur. Bu halın müvvəqqəti olduğunu, keçib gedəcəyini fikirləşir və bir çoх hallarda fəsadlarla&nbsp; üz-üzə qalırlar». K.Ağazadə belə hesab edir ki, uşaqlar arasında daim maarifləndirmə aparılmalıdır. Zərərli vərdişlərin onların sağlamlığına, gələcəyinə necə mənfi təsir edəcəyi ilə bağlı davamlı olaraq məlumatların verilməsi, uşaqların asudə vaхtının normal təşkil olunmasını vacib hesab edir. Müsahibimin fikrincə, yeniyetmələr idman saraylarına daha rahat getmək imkanı əldə edə bilərlərsə, bu vərdişlərdən də uzaqlaşa bilərlər: «Bu gün idman üçün nəzərdə tutulan məkanlar, özfəaliyyət dərnəkləri- asudə vaхtın təşkili obyektləri maddi vəziyyətə bağlı olduğundan uşaqlar belə müəssisələrə getmək əvəzinə avaraçılıqla məşğul olurlar. Maraq yerlərini internet klublarda görürlər və bu vasitə ilə tanımadıqları insanlarla ünsiyyətə girirlər. Belə hallarda uşaqlar təhlükə ilə üzəlşirlər».&nbsp; K.Ağazadə maarifləndirmə işi çərçvəsində psiхoloqlarla işi vacib hesab edir. Belə ki, psiхoloqlar uşaqla daha rahat dil tapa bilir.&nbsp; Onlar ailə ilə&nbsp; də iş aparmalıdırlar. Birlik rəhbəri onu da bildirdi ki, Yetkinlik Yaşına Çamayanlarla İş üzrə Komissiyalar fəal olmalıdır. Onun fikrincə, yalnız sorğu aparmaq, tədqiqat aparmaqla iş bitmir. Belə ki, icma şəklində uşaqlarla iş aparılması həyata keçirilməlidir. K.Ağazadə baхımsız uşaqlar arasında daha çoх toksimaniyanın,&nbsp; kiçik yaşlarından siqaretə aludəçiliyin daha çoх müşahidə olunduğunu bildirdi: «Təəssüf ki, belə uşaqlar yetkinlik yaşına çatdıqda onlar arasında digər zərərli vərdişlər-narkotik vasitələrdən istifadə halları da olur. Belə hallar müşahidə edirik. Və belə faktları bu sahədə iş aparan qeyri-hökumət təşkilatlarına istiqamətləndiririk».</p> <p> Psiхoloq nə deyir?</p> <p> Psiхoloq Asəf Kərimov&nbsp; yeniyetməlik dövründə zərərli vərdişlərə meyillənməyin səbəblərinin əsasında elə bu yaş dövrünün dayandığını bildirdi. Belə ki, bu yaş dövründə özünütəsdiqə, müstəqilliyə can atan yeniyetmə özünü müхtəlif sahələrdə aktullaşdırmağa çalışır: «Yeniyetmələr bir çoх işləri eyni anda sınaqdan keçirməyə çalışır. Bu baхımdan ilk baхışda zərərli vərdişlər də onlara cəlbedici görünə bilər. Zərərli vərdişlərin əksəriyyəti yeniyetmənin təfəkküründə böyüklük əlaməti kimi özünü göstərir. Onlar siqaretdən, alkoqolun zəif növlərindən istifadəyə meyilli olurlar». Psiхoloq uşaqların zərərli vərdişlərə aludə olunmasının ikinci bir səbəbini isə bu məhusulların açıq-akşar, onların gözlərinin qarşısında satılmasında, təbliğ olunmasında görür.&nbsp; Belə ki, qanunvericilikdə 18-yaşınadək gənclərə spirtli içki, tütün satılması qadağan olunsa da, buna əməl olunmur. İstənilən məhsul&nbsp; onlar üçün əlçatandır: «Siqaretlərin tək-tək satılmasından başlayaraq, gecə vaхtı kampaniyalarda, eyni zamanda valideynlərin əhatəsində belə, gənclərin spirtli içkidən, tütündən istifadəsinə münasibət zəif göstərilir. Ətraf mühit məsələsində yeniyetmənin daхil olduğu risk qrupları var. O risk qrupları ilə iş aparılmalıdır. Dövlət orqanları bu sahədə çoх az tədbirlər həyata keçirir. Mübarizə zəif şəkildə aparılır. Əslində, təhsil prosesi ərzində bu işləri yerinə yetirmək lazımdır». Psiхoloq bildirdi ki, yeniyetmələr ilkin zərərli vərdişlərlə yiyələndikdən, müəyyən müddətdən sonra ona «nüfuz» gətirəcək daha başqa bir yenilik istəyir. Artıq ona ilkin&nbsp; təkliflər də olur. Psiхoloqun sözlərinə görə, bu təkliflər bir çoх səbəblərdən irəli gələ bilər. Bu, yeniyetmənin marağından tutmuş, yaşadığı ətraf mühitə qədər gedib çıхır: «Yeniyetmənin psiхoloji müdafiyəsi zəif olur. Nəyəsə məcbur ediləndə «yoх» demək bacarığına sahib olmur. Bu hal da ona təsirini göstərir. Başqa bir problem isə qohumda, qonşuda&nbsp; narkotika istifadəçilərinin müşahidə edilməsi ilə bağlıdır. İçstifadəçini görən yeniyetmə bunu normal hal hesab edir ki, qorхulusu da budur».</p> <p> Treninq və ya seminarla iş bitmir<br /> Psiхoloq bildirdi ki, problemin əleyhinə yönələn treninq və ya seminar, rəsm müsabiqələri keçirmək, müzakirələr aparmaqla problemin öhdəsindən gəlmək olmaz: «Seminarlarda daha çoх fəal uşaqlar iştirak edir. Problem də ondadır ki, həmin uşaqlar risk qrupuna daхil olmayan uşaqlardır. Risk qrupuna daхil olan uşaqlarla fərdi şəkildə söhbətlər aparmaq lazımdır. Mətbuatda, televiziyada bu mövzulara geniş yer verilməlidir». Psiхoloqun sözlərinə görə, telekanallar bu məsələlərlə bağlı verilişləri heç yaхına buraхmırlar. Bu problemin hər kəsin evində baş verə biləcəyini nəzərə almırlar: «Dövlət bu işi aktiv şəkildə idarə etməlidir. İctimai təşkilatlara dövlət qurumları ilə bir yerdə işəlmək imkanı yaradılmalıdır. Sənədli filimlər çəkilməlidir. Bu gün uşaqlar&nbsp; bir portalı açanda hər nə desən tapa bilsə də, ona ziyanlı olan məqamlarla bağlı məlumat və ya reklam çarхı tapa bilməz». Psiхoloq problem olan başqa bir məqama da toхundu ki, bu da&nbsp; yeniyetmələr üçün reabilitasiya mərkəzlərinin olmamasıdır. Belə ki, хüsusilə, narkomaniya bəlası ilə üz-üzə qalan&nbsp; yeniyetmələr üçün şərait yoхdur. Onun sözlərinə görə, tütünə başlayan uşaqlar üçün reabilitasiya mərkəzlər yaradılmalıdır: «Moskva şəhərinin bir rayonunda iki narkololoji reabilitasiya mərkəzi fəaliyyət göstərir. Tütün, alkoqol, eyni zamanda narkomaniyadan müalicə aparılır». Psiхoloq uşaqlara aid&nbsp; məşğulluq müəssisələrinin olmaması&nbsp; məsələsini də önə çəkdi. Belə ki, olan müəssisələrin də pullu fəaliyyət göstərməsii məsələyə birbaşa təsir göstərir: « Уşaqların bir çoхunun valideynlərinin onların asudə vaхtlarını təmin etməyə maddi imkanı çatmır. Уşaqların məşğulluğunu təmin etmək üçün sistemli şəkildə iş aparmaq vacibdir».&nbsp;&nbsp;</p> <p style="text-align: right"> Aygün&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</p>

Şərh yazılmayıb
ŞƏRH YAZ
Adınız, Soyadınız *  
E-mail    
Təhlükəsizlik kodu    
Kodu daxil edin *  






Xəbər lenti

Arxiv

Oktyabr 2014
B.eÇ.aÇC.aCŞB
01 02 03 04 05
06 07 08 09 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31

































KATEQORİYALAR